‘Ha Steven’ zeg ik opgewekt. ‘We hadden het net nog over jou, want vlak voordat ik Steven tref sprak ik Jonne Tillema en Anthony Vafi over veranderrituelen. Jij hebt hun op het spoor van Het Groote Kennisfestival gezet.’ ‘Ja, ik vind dat een leuk verhaal. Wij zijn zelfs bezig om samen wat te organiseren. In een theater met allemaal jonge mensen. Ik was wel benieuwd vervolg ik, want zij zetten in hun verhaal context op 1, terwijl jij het in je boek over inhoud, proces en dynamiek hebt, waarbij je dan 7 eigenschappen van een succesvolle veranderaar beschrijft waarbij contextbewustzijn er één van is.

‘Ja, het probleem is, alles in context. Maar je eigen gedrag doet er ook toe, dus je moet ervoor waken dat je het niet afschuift.’

Ja is dat iets dat vaak gebeurt? Je beschrijft in je boek een situatie waarin een externe veranderaar bij een project niet weet dat baliewerk en telefonisch afhandelen van klantcontact totaal verschillend is en hij ook niet in gesprek gaat met de medewerkers voor hij met z’n plan komt.

‘Dat kan toch niet waar zijn, maar het gebeurt. Op papier klinkt het heel logisch, maar baliemedewerkers en mensen in callcenters zijn verschillende mensen. Zo werkt het nog steeds echt in de praktijk. Dat zorgt ervoor dat er soms slechte beslissingen genomen worden. Het thema van het Veranderfestival is Moed, maar als het daarover gaat, is mijn oproep niet wees maar moediger. Want dat kan ook leiden tot overmoed en dwaas handelen.’

 

Waar gaat moed dan over?

‘Over het goede doen op het goede moment. De inschatting daartoe vraagt om zelfonderzoek, maar ook om een spiegel van anderen. Je moet feedback ophalen bij anderen, want er zijn altijd blinde vlekken. En dat vraagt ook moed. Ze zeggen wel eens ‘als je een MT hebt en er zijn 2 mensen die hetzelfde vinden heb je één mens te veel aan tafel. Natuurlijk een beetje gekscherend, maar de boodschap ervan is wel duidelijk. Je moet niet mensen verleiden om het met je eens te zijn, maar juist om zich uit te spreken. Dat kun je ook oefenen. Door een groep bijvoorbeeld na te laten denken over ‘wat als iedereen ‘nee’ zegt?’. Breng alle redenen in kaart waarom dat is. Moed gaat ook over de bereidheid om lastige feedback te ontvangen.’

Tegenspraak organiseren is dus deel één van het verhaal?

‘Ja en twee, het andere perspectief, is je toch uitspreken ook al weet je niet hoe dat gaat vallen. Daar gaat Mireille het over hebben (Mireille Ollivieira is naast Maarten van der Weijden spreker op het Veranderfestival op 18 juni). Want je voelt het wel, dat je iets vindt, maar je spreekt het niet uit. Omdat er al een andere beslissing ligt of omdat je bang voor de reacties bent. Het risico om afgewezen te worden. Dat is iets dat iedereen heeft, zeker in een groep. Zo zijn we nou eenmaal gebakken, geconditioneerd. Dat is evolutionair bepaald. We zijn bang voor afwijzing. Zeker als er sprake is van hiërarchie. Niet iedereen heeft daar last van misschien, maar mensen die zich altijd uitspreken hebben ook een lastig leven. Je betaalt daar een prijs voor. Je moet die mensen om je heen hebben maar je wordt soms wel gek van. Ik kijk nu een serie over sektes, daar loopt iedereen achter de leider aan. Maar er is ook altijd iemand die zich ertegen uitspreekt. Een kind dat afstand neemt en dan zelfs geen ouders meer heeft.’

Maar hoe moeten we dat organiseren dan?

‘Als iemands zich uitspreekt in een groep, is het vervolgens voor anderen makkelijker om het ook te doen. Dus als je één iemand hebt die zich uitspreekt, komt het eerder op gang. Of er is een leider die de drempel verlaagt. Maar vaak weet de leider niet dat het zo werkt. Ze onderschatten het effect, omdat ze zelf zeggen dat ze gewoon collega zijn. Maar ze vergeten daarbij dat die hiërarchie er wel is. Een leider kan ervan overtuigd zijn, dat je tegen hem alles kan zeggen, maar de collega’s kunnen het anders ervaren. Je moet mensen dus uitnodigen om aan te geven wat een reden is om iets niet te doen. Daar kun je dan mee aan de slag.  Of ze eerst gewoon vragen ‘wat vind je ervan? Wat zijn redenen om iets wat ik van plan ben wel of niet te doen, want ik ben er zelf nog niet uit.’

Jezelf kwetsbaar opstellen dus?

‘Ja, het is moedig om je kwetsbaar op te stellen, maar uiteindelijk moet je als leider wel de knoop doorhakken. Dat is inherent aan verandering. Je kunt proberen naar iedereen te luisteren en zaken vanuit alle invalshoeken te bekijken, maar uiteindelijk moet je wel de beslissing nemen. Het is daarbij ook belangrijk om wel open te zijn over waar mensen in je organisatie wel invloed op hebben en waarop niet. Mensen zijn vaak bang voor de reactie als je stelt dat ze ergens niet meer over kunnen meebeslissen. Maar je kunt beter gewoon zeggen wat er al besloten is. Dat is een bittere pil op dat moment, maar collega’s moeten gewoon weten waar ze wel invloed op hebben. Dat is de moed hebben om geen beloftes te doen, die je niet waar kunt maken. En het mooie is wel dat moed aanstekelijk is. Als de leider moed toont, helpt dat om zelf ook moedig te zijn en om dingen te proberen.’

Mooi, het thema van het Veranderfestival is dus moed. Wat is de link met de 7 eigenschappen van de succesvolle veranderaar uit je boek?

‘Bij alles komt wel moed kijken, het begint met eerlijk naar jezelf kijken. Moed gaat over risico nemen, maar ons brein haat pijn. Dus we willen soms het risico vermijden. Het probleem zit daarmee aan twee kanten. Geen risico willen lopen en aan de andere kant overmoedig worden. Dat is het spanningsveld. Ik bedacht eens het volgende tekstje wat dat in zich heeft: Wanneer ben je dapper? Wanneer heb je lef? Wanneer ben je dwaas? Wanneer ben je laf? Waarbij ook angst een functie heeft. Dat is wel een mooie koppeling, Het beschermt ons tegen dwaze dingen doen. Tegen te veel risico nemen. Maar het kan je ook belemmeren. En we weten allemaal wel dat angst soms reëel is en soms irreëel. Je weet dat nooit helemaal zeker. Dat is een mooie koppeling met de andere spreker op het Veranderfestival, Maarten van der Weijden. Soms denk je ‘hij is echt gek, wie gaat er nou een Elfstedentocht zwemmen?’ Hij heeft een enorme drive, maar voelt zich ook verplicht iets te doen voor andere mensen die de ziekte hebben die hij had, maar hij is ook goed getraind. Het helpt natuurlijk als je kan inschatten wat haalbaar is. Moed vraagt ook oefening.’

Ik voel een nieuw boek aankomen

‘Ja, haha, klopt, ik heb een boek bedacht dat heet ‘Verandermoed’. Ik vind dat een mooie titel.’

Wanneer ben je dapper? Wanneer heb je lef? Wanneer ben je dwaas? Wanneer ben je laf?